10 دسامبر سالروز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر و تاکید بر

کرامت انسان

 

از آن جا كه شناسايی حيثيت و كرامت ذاتی تمام اعضای خانواده‌ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است.

 

آغاز دیباچه اعلامیه جهانی حقوق بشر* بدین سان کرامت انسان** را اساس آزادی، عدالت و صلح در جهان می خواند.

 

همچنین در جای دیگر تاکید دارد:

از آن جا كه مردمان ملل متحد، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و كرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان ، دوباره در منشور ملل متحد اعلا م و عزم خود را جزم كرده‌اند كه به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند.

 

اولین ماده اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز با تاکید بر برابری کرامت انسان ها بیان می گردد:

تمام افراد بشر آزاد زاده می‌شوند و از لحاظ حيثيت و كرامت و حقوق با هم برابرند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يكديگر با روحيه ای برادرانه رفتار كنند.

 

ماده بیست و دوم حق هر انسان را در دفاع از کرامت خویش توضیح می دهد:

هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همكاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و كرامت و رشد آزادانه‌ی شخصيت خودرا، با توجه به تشكيلا ت و منابع هر كشور، به دست آورد.

 

و ماده بیست و سوم در بخش سه حق تامین معاش برای حفظ کرامت انسانی را بیان می دارد:

هركسی كه كار می‌كند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد كه زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و كرامت انسانی تامين كند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی كامل شود.

 

اعلامیه جهانی حقوق بشر بر کرامت انسان به تکرار تاکید دارد، همچنان که در دیگر اسناد سازمان ملل در زمینه تعهد دولت ها به حفظ حقوق شهروندان نیز بر آن تاکید می شود. این تاکید از چه روست؟

 

ارزش و احترامی که ما برای هر فرد انسان قائل هستیم، صرف نظر از هویت و ویژگی های فردی از جمله سن، نژاد، فرهنگ، عقیده و اندیشه و باورها و عملکردهای وی، بر مفهوم کرامت انسانی استوار است. چنانچه اعلامیه جهانی حقوق بشر تاکید دارد، این کرامت، ذاتی وجود انسان است و برای همه افراد به یک اندازه معنا و مفهوم دارد.

 

باید توجه داشت که همچنانچه کرامت انسان در مورد تک تک ما مصداق دارد، باز به نوبه خود این معنا برای انسان بطور کلی و درمجموع مفهوم می یابد. کرامت یک انسان جدا از کرامتی که جامعه برای شهروندان خود قائل است، نیست. از سوی دیگر، کرامت انسان در مجموع فرآمد کرامتی است که درباره تک تک اشخاص مصداق دارد.  به بیان دیگر، شخصیت و هویت تک تک ما برپایه کرامت انسانی به معنایی که در وجدان اجتماعی شکل گرفته است، مفهوم می یابد. و کرامت انسان چنانچه در وجدان اجتماعی تعریف می شود، فرآمد کرامت فرد فرد اعضای آن اجتماع است. و این اجتماع امروزه به وسعت جامعه بشری است! اعلامیه جهانی حقوق بشر بر این معنا تاکید دارد که بنی آدم اعضای یکدیگرند/که در آفرینش ز یک گوهرند و این گوهر انسانی ویژگی های ذاتی ما را تعریف می کند.

 

افزون بر آن، همه ما در حفظ احترام به ذات خویش در کنار هم هستیم و توهین به ذات یکی از ما، توهین به کرامت همه ماست و از این روست که کرامت انسانی همه ما با توهین به کرامت یک انسان آسیب می بیند! و فقط هنگامی می توان گفت حفظ شده و مورد احترام است که در مورد فرد فرد انسان ها از کوچک و بزرگ و زن و مرد گرفته تا سیاه و سفید و مذهبی و غیرمذهبی و هم جنس گرا و پولدار و فقیر و سالم و معلول و ... حفظ شود.

 

کرامت یک انسان، هر انسانی، ذاتی اوست و به عوامل خارجی در زندگی فردی و اجتماعی او بستگی ندارد و صرف نظر از علائق شخصی و موقعیت های فردی و اجتماعی، صرف نظر از شکست و یا پیروزی، تعریف می شود.

 

آیا می توان کرامت انسان های دیگر را با باورها، و یا عملکرد آنها مورد سنجش قرار داد؟ آیا می توان کرامت انسان را با میزان آرمانگرایی، پیروزی در مبارزه، و یا خدمت به مردم سنجید؟

آرمانگرایی، مبارزه و خدمت به همنوعان هر چقدر هم که والا و تاثیرگذار باشد، نمی تواند عیار سنجش کرامت افراد قرار داده شود، گر چه می تواند به تعریف کرامت انسان کمک کند. پیروزی در جنگ، یا شکست در جنگ، عملکرد درست یا عملکرد خطا، اندیشه والا یا اندیشه غلط، چه فرقی می کند؟ همه انسان ها بطور ذاتی دارای کرامت هستند و کسی نمی تواند این کرامت را از کسی بگیرد و یا به کسی بیشتر از دیگران بدهد. همه ما در این کرامت با هم برابر هستیم!

 

هنگامی که کودکی کتک می خورد، هنگامی که جسم زنی، بدون توجه به خواست او، مورد تجاوز قرار می گیرد، هنگامی که مردی اعدام می شود، حیثیت و کرامت انسانی آن کودک، آن زن و آن مرد تحقیر می شود، و این تحقیر توسط همه ما که اعضاء این جامعه هستیم در سکوت تایید می شود. به همراه آن، حیثیت و کرامت همه ما در این جامعه لطمه می بیند. ارزش انسان است که با این خشونت ها به تعریفی حقارت آمیز گرفتار می گردد، و این همان جایگاهی است که هویت فردی ما بر بستر آن جای می گیرد و بر بنای آن ساخته می شود.

 

کرامت انسانی یعنی ارزش و احترامی که ما برای هر موجود انسان، صرف نظر از ویژگی های فردی او قائل هستیم، و در حقیقت اعلامیه جهانی حقوق بشر به ما یادآوری می کند که قائل باشیم.

 

کرامت انسان ذاتی است و مستقل از جایگاه اجتماعی، میزان تحصیلات، و آراستگی ظاهری است، و آن چیزی است که ارزش و جایگاه انسان بودن را تعریف می کند، ما را به هم پیوند می دهد، و زمینه ای برای تعریف هویت فردی ما و جایگاه شخصیت ما فراهم می آورد. هویت شخصی فرد فرد ما در زمینه کرامت انسانی برجسته می شود و مفهوم می یابد. دقیقا به همین دلیل است که هویت و حیثیت و کرامت انسانی هیچ یک از ما جدا از حیثیت و کرامت دیگری تعریف نمی شود!

 

باید به خاطر ارزش به نفس خویش، کرامت ذاتی انسان را پاس بداریم. باید از خود بپرسیم: تا هنگامی که ما کرامت انسان های دیگر را انکار می کنیم، تا هنگامی که انسان هایی را با اعدام و جنگ و خشونت نابود می کنیم و به قتل می رسانیم، چگونه می توانیم ادعا کنیم که کرامت انسانی خود را ارج می گذاریم؟

 

من، و شما، و مردی که در زندان ابوغریب به قتل می رسد، و زنی که برنده جایزه ادبیات نوبل می شود، و زنی که تن فروشی می کند، و دانشمندی که به فضا می رود، و کودکی که کتک می خورد، و زنی که از بیماری ایدز جان می سپارد، و زندانی که با افتخار به آرمان خویش شکنجه ها را تحمل می کند و زیر شکنجه جان می سپارد، و زندانی که با ترس توبه نامه می نویسد، و مردی که ثروتمندترین فرد جهان است، و مردی که معتاد است و به خاطر تهیه مواد مخدر دست به سرقت و قتل می زند، و کودکی که حاصل یک رابطه نامشروع است و شناسنامه ندارد، وپیرزنی که گدایی می کند، و هر فرد دیگری در این جهان، همه و همه به یک اندازه دارای کرامت هستیم، و این اندازه بسادگی با کرامت انسان تعریف می شود.

همه ما در آفرینش ز یک گوهریم و در کرامت انسانی با هم برابریم!

 

و اینجاست که وظیفه ما در دفاع از کرامت انسانی خویش بازتعریف می شود که به کرامت همه انسان ها ارج بگذاریم، و زندگی با کرامت را برای همه ممکن سازیم.

 

پی نوشت:

*اعلامیه جهانی حقوق بشر تر جمه محمد جعفر پوینده

**human dignity